Palliatieve zorg als vast onderdeel van reguliere zorg
Van apart domein naar geïntegreerde zorg
Palliatieve zorg moet ophouden een eiland te zijn. Dat is de kern van de toekomstvisie en toekomstagenda die minister Sterk (Langdurige Zorg, Jeugd en Sport) samen met betrokken partijen heeft uitgewerkt. De huidige situatie is te versnipperd: palliatieve zorg en ondersteuning worden behandeld als een apart domein, terwijl ze juist verweven zouden moeten zijn met de reguliere zorg en het sociaal domein.
Minister Sterk verwoordt het zo: “Bij palliatieve zorg en ondersteuning draait het om kwaliteit van leven, om de dingen kunnen blijven doen die belangrijk zijn voor mensen die ongeneeslijk ziek zijn. Dat vraagt, naast passende medische zorg, om goede liefdevolle ondersteuning. Centraal daarbij staat een zorgzame samenleving waarin naasten, vrijwilligers én zorgprofessionals met elkaar samenwerken.”
De minister wijst erop dat de vraag naar palliatieve zorg in de toekomst complexer wordt, vaker maatwerk vereist en voor meer mensen nodig zal zijn. Zorgpartijen krijgen een expliciete oproep om hun verantwoordelijkheid te nemen en actief bij te dragen aan deze transitie.
Thuisomgeving als vertrekpunt voor palliatieve ondersteuning
Voor mensen in de palliatieve fase is de thuissituatie het uitgangspunt. Zorg en ondersteuning moeten zo veel mogelijk thuis of in de directe omgeving worden georganiseerd. Dat vraagt om een samenspel van medische zorg, ondersteuning vanuit het sociaal domein en de betrokkenheid van naasten en vrijwilligers.
Gemeenten en wijkteams spelen hierin een centrale rol. Een wijkgerichte aanpak, betere coördinatie tussen partijen en heldere afspraken over wie wat doet, zijn randvoorwaarden die de toekomstagenda expliciet benoemt. Tegelijk vraagt de uitvoering blijvende aandacht voor voldoende capaciteit, digitale gegevensuitwisseling en een bekostigingsstructuur die over de grenzen van afzonderlijke zorgvormen heen werkt.
Bewustwording blijft een onderdeel van de aanpak. De campagne Leven tot het laatst krijgt dit jaar een vervolg, onder meer via een rondreizend kunstwerk en regionale activiteiten die het gesprek over de laatste levensfase op gang brengen. Voor professionals die werken in zorg en sociaal domein biedt dit concrete aanknopingspunten voor hun dagelijkse praktijk.
Landelijk regieorgaan stuurt op samenhang
Om de ontwikkeling van palliatieve zorg te bewaken, komt er een nieuw landelijk regieorgaan. De samenstelling is bewust breed: naast partijen uit het palliatieve veld nemen ook vertegenwoordigers van de reguliere zorg, het sociaal domein en het netwerk rondom mensen in de palliatieve fase deel.
Het orgaan krijgt drie kerntaken: het bewaken van de samenhang tussen landelijke ontwikkelingen en regionale samenwerking, het verbinden van maatschappelijke opgaven aan de uitvoeringspraktijk, en het stimuleren van de doorontwikkeling van palliatieve zorg als integraal onderdeel van het bredere zorg-, welzijns- en sociale domein.
Voor beleidsmedewerkers bij gemeenten en provincies betekent dit een nieuw aanspreekpunt op landelijk niveau dat de verbinding legt tussen rijksbeleid en lokale uitvoering.
Financiële kaders: wat is er beschikbaar?
De toekomstagenda wordt gedekt door een combinatie van financieringsstromen. Voor de concrete activiteiten uit de agenda is in de komende jaren in totaal 6,7 miljoen euro gereserveerd. Palliatieve zorginstellingen ontvangen jaarlijks 12 miljoen euro via een structurele bijdrage.
Het grootste bedrag is gekoppeld aan de Subsidieregeling palliatieve terminale zorg en geestelijke verzorging thuis: in 2027 is daarvoor 56 miljoen euro beschikbaar. Deze regeling heeft als doel de inzet van deskundige vrijwilligers in de palliatieve terminale zorg te stimuleren en geestelijke verzorging in de thuissituatie te bevorderen.
De regeling is recent geëvalueerd en wordt momenteel herzien. Het doel van die herziening is om de beschikbare middelen in de toekomst doeltreffender in te zetten. Voor gemeenten en uitvoeringsorganisaties die met deze regeling werken, is het verstandig de herziene voorwaarden te volgen zodra die beschikbaar komen.