Stroomtekort voorkomen: kabinet kiest capaciteitsmechanisme
Wat is een marktbreed capaciteitsmechanisme?
Het kabinet kiest voor een marktbreed capaciteitsmechanisme om de stroomvoorziening op de lange termijn te borgen. Concreet is dit een verzekeringsmaatregel: leveranciers van elektriciteit ontvangen een vast extra inkomen waarmee zij een deel van hun jaarlijkse vaste kosten kunnen dekken. Dat geeft hen de financiële zekerheid om ook bij piekbelasting voldoende stroom beschikbaar te houden.
Minister Van Veldhoven van Klimaat en Groene Groei legt het zo uit: “Als het niet waait, of de zon schijnt niet, moeten we toch kunnen vertrouwen op elektriciteit, want daar draait ons land op. Elke verzekeringsmaatregel kent een premie, dus ook deze. Maar hiermee worden niet alleen de risico’s op een tekort aan stroom, maar ook de risico’s op prijspieken gedempt. Zowel voor huishoudens als voor bedrijven is dat van groot belang.”
Het capaciteitsmechanisme elektriciteit Nederland dempt zo twee risico’s tegelijk: stroomuitval én scherpe prijsschommelingen.
Waarom is deze maatregel nu nodig?
De aanleiding is concreet. Uit de jaarlijkse Monitor Voorzieningszekerheid van TenneT blijkt dat Nederland al in peiljaar 2030 de eigen streefwaarde overschrijdt: maximaal 4 uur verwachte tekorten per jaar wordt voor alle doorgerekende scenario’s niet gehaald.
Twee factoren liggen hieraan ten grondslag. Ten eerste stijgt de vraag naar elektriciteit sterk, mede door de groei van datacenters. Ten tweede neemt het aantal centrales naar verwachting af, omdat de businesscase voor exploitanten niet langer rendabel is. Die combinatie maakt ingrijpen noodzakelijk. Meer achtergrond over gerelateerde beleidsontwikkelingen vind je bij Kennis & Inspiratie op dit platform.
Hoe werken de capaciteitsveilingen?
Het kabinet mikt op de eerste capaciteitsveilingen in 2028, met als doel voldoende stroomcapaciteit voor de periode 2029-2030. Voorwaarde is wel dat de Europese Commissie groen licht geeft; de planning is dus mede afhankelijk van dat goedkeuringsproces.
TenneT krijgt de uitvoerende rol. De netbeheerder organiseert de veilingen en bewaakt voortdurend de verhouding tussen beschikbare capaciteit en de actuele vraag naar elektriciteit. Dat maakt TenneT tot de spil van het nieuwe systeem.
Technologieneutraliteit: ruimte voor batterijen en vraagrespons
Europese regelgeving stelt als harde eis dat het mechanisme technologieneutraal moet zijn. Dat betekent dat niet alleen traditionele energiecentrales kunnen deelnemen. Grootschalige batterijopslag en vraagrespons, het tijdelijk terugschroeven van stroomverbruik door afnemers, zijn evenzeer welkome deelnemers. Dit vergroot de flexibiliteit van het systeem en sluit aan bij de bredere energietransitie.
Nederland volgt Europese buurlanden
Nederland staat met deze keuze niet alleen. Duitsland, Frankrijk, België en het Verenigd Koninkrijk hebben een vergelijkbaar mechanisme al ingevoerd of zijn dat van plan. Door bij dit Europese model aan te sluiten, verbetert Nederland het gelijke speelveld voor investeringen. Buitenlandse partijen die in meerdere landen actief zijn, krijgen zo te maken met vergelijkbare spelregels.
De internationale context speelt ook een rol in de urgentie: in omringende landen stijgt de elektriciteitsvraag eveneens, terwijl het aantal centrales ook daar daalt.
Wie betaalt de rekening?
De kosten van het capaciteitsmechanisme worden via tarieven door netbeheerders doorberekend aan eindgebruikers, zowel huishoudens als bedrijven. Het kabinet stuurt in de verdere uitwerking nadrukkelijk op betaalbaarheid van de maatregel.
De concrete invulling gebeurt in samenwerking met toezichthouder Autoriteit Consument en Markt (ACM) en TenneT, met inbreng van betrokken stakeholders. De actualisatie van het Nationaal Plan Energiesysteem (NPE), die rond de zomer verschijnt, wordt daarin meegenomen. Professionals in de publieke sector die dit dossier volgen, kunnen de vacatures in de energiesector bij de overheid bekijken voor functies die direct aan dit beleid bijdragen.