WolBES en FinBES gewijzigd: kabinet naar raad van state
Kabinet stuurt herziening WolBES en FinBES naar de Raad van State
De ministerraad heeft op 25 september 2026 besloten dat staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Eric van der Burg de voorgenomen WolBES en FinBES wijziging voor advies mag voorleggen aan de Raad van State. Daarmee begint het adviestraject voor de herziening van twee wetten die bepalend zijn voor Caribisch Nederland.
De Wet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba, afgekort WolBES, bevat regels voor het bestuur van de drie eilanden. De Wet financiën openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba, de FinBES, gaat over hun financiële inrichting. Samen bepalen deze wetten ook hoe Bonaire, Sint Eustatius en Saba zich bestuurlijk en financieel tot het Rijk verhouden. Het kabinet wil die verhouding versterken en verbeteren, met betere dienstverlening aan inwoners als beoogd resultaat.
Doen wat nodig is voor eiland en inwoners
De voorgestelde aanpassingen moeten de eilandsbesturen en de centrale overheid beter toerusten om te handelen in het belang van ieder eiland en zijn inwoners. WolBES en FinBES bieden het lokale bestuur het kader om taken uit te voeren en maken democratische controle daarop mogelijk.
De herziening richt zich daarmee op de dienstverlening aan inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Concreet noemt het voorstel een sterkere controlerende positie voor de eilandsraad en de inrichting van een lokale rekenkamer. Ook blijft de Rijksvertegenwoordiger onderdeel van de bestuurlijke verhouding. Deze onderdelen moeten samen bijdragen aan bestuur dat zijn taken kan uitvoeren en daarover controleerbaar verantwoording aflegt.
Rijksvertegenwoordiger blijft, maar krijgt andere rol
Het wetsvoorstel handhaaft de functie van Rijksvertegenwoordiger, maar geeft het ambt een andere inrichting. De werkzaamheden komen te liggen bij goed bestuur en het interbestuurlijk toezicht op Bonaire, Sint Eustatius en Saba.
De Rijksvertegenwoordiger krijgt ook een signalerende functie richting Den Haag. Onderwerpen die volgens de Rijksvertegenwoordiger onvoldoende aandacht krijgen van de centrale overheid, kunnen daar onder de aandacht worden gebracht. Zo bevindt deze functionaris zich in de bestuurlijke praktijk naast de inwoners en bestuurders van de eilanden. De functie vormt daarmee een schakel tussen de eilandelijke werkelijkheid en de centrale overheid.
Getrapt toezicht en meer ruimte om te lenen
De herziening introduceert getrapt financieel toezicht, zodat het toezicht beter kan aansluiten bij de eigen kenmerken en ontwikkeling van elk eiland. Daardoor ontstaat ruimte voor maatwerk: een lichtere vorm als de situatie dat toelaat en zwaarder toezicht als dat nodig blijkt.
Ook wil het kabinet de mogelijkheden voor eilandsbesturen om geld te lenen verruimen. Bonaire, Sint Eustatius en Saba zouden, vergelijkbaar met Nederlandse gemeenten, leningen bij banken mogen aangaan. Het geleende geld mag uitsluitend worden ingezet voor eilandelijke taken. De bron noemt verbetering van wegen en energievoorzieningen als voorbeelden.
Aan deze leningen worden voorwaarden verbonden. De eilanden komen bij het lenen ook onder toezicht te staan. Die combinatie moet de openbare lichamen meer financiële ruimte geven om hun taken uit te voeren en tegelijk de bijbehorende financiële risico’s begrenzen.
Extra inzet op bestuurskracht en democratie
Naast de herzieningswet zet het kabinet aanvullend beleid en andere initiatieven in om goed bestuur en de bestuurskracht op de eilanden te bevorderen. Zo gaat de vrije uitkering aan Bonaire, Sint Eustatius en Saba omhoog. Die verhoging is bedoeld om de capaciteit van het kabinet van de gezaghebber en van de eilandgriffier te versterken.
Het meerjarige ondersteuningsprogramma voor de eilandsbesturen wordt voortgezet. Politieke gezagsdragers ontvangen via dit programma sinds het najaar van 2024 coaching, training en opleidingen. Verder werken ProDemos en het NIMD mee aan het versterken van burgerschapsonderwijs en het democratisch bewustzijn onder de bevolking.
Voor professionals in de publieke sector raakt dit besluit aan thema’s als interbestuurlijk toezicht, financiële verhoudingen en lokaal bestuur. Ambtenaar.Online volgt zulke ontwikkelingen als nieuwsplatform voor alle vijf overheidslagen. Het platform brengt content, vacatures en arbeidsmarktcommunicatie op één plek samen en biedt overheidsorganisaties zo het hele jaar structurele zichtbaarheid bij relevante doelgroepen. Meer achtergronden voor professionals staan bij Kennis en Inspiratie over werken bij de overheid; een overzicht van het platform staat op Ambtenaar.Online voor de publieke sector.
Bron: Rijksoverheid, Herzieningswet WolBES en FinBES naar Raad van State, gepubliceerd op 25 september 2026.
Veelgestelde vragen
Wat regelen de WolBES en de FinBES?
De WolBES regelt het bestuur van Bonaire, Sint Eustatius en Saba. De FinBES bevat regels voor hun financiën. Beide wetten bepalen ook onderdelen van de verhouding tussen de drie openbare lichamen en het Rijk.
Wat verandert er voor de Rijksvertegenwoordiger?
De functie blijft bestaan, maar krijgt een andere inrichting. De Rijksvertegenwoordiger richt zich op goed bestuur en interbestuurlijk toezicht en kan in Den Haag aandacht vragen voor onderwerpen die volgens deze functionaris te weinig aandacht krijgen.
Wat betekent getrapt toezicht voor de BES-eilanden?
Getrapt toezicht maakt maatwerk per eiland mogelijk. Het financieel toezicht kan lichter zijn als de situatie dat toelaat en zwaarder worden ingezet als dat nodig is.
Mogen Bonaire, Sint Eustatius en Saba geld lenen bij banken?
Volgens het wetsvoorstel krijgen de eilandsbesturen ruimere leenmogelijkheden en mogen zij leningen bij banken afsluiten voor eilandelijke taken, zoals wegen en energievoorzieningen. Daarvoor gelden voorwaarden en toezicht.
Wanneer treedt de herziene wet in werking?
De bron noemt geen datum van inwerkingtreding. De ministerraad heeft op 25 september 2026 besloten dat de voorgenomen wijziging voor advies naar de Raad van State kan.