Minister van weel: volg je gevoel bij dwingende controle

Wat is er aan de hand: nieuw onderzoek naar dwingende controle

Dwingende controle signalen staan opnieuw centraal in het landelijke debat over femicide en huiselijk geweld. In Nederland wordt elke acht dagen een vrouw vermoord. Soms gaat het om geweld door een onbekende op straat of om eergerelateerd geweld, maar vaker om geweld door een (ex-)partner. In veel zaken gaat daaraan een periode vooraf waarin één partner de ander structureel onder druk zet of controleert.

Nieuw onderzoek laat zien dat ruim anderhalf miljoen Nederlanders denken dat zij iemand kennen die in een ongezonde of onveilige relatie zit. Voor professionals in de publieke sector, zoals beleidsmedewerkers sociaal domein, medewerkers van Veilig Thuis en gemeentelijke adviseurs, raakt dit direct aan hun dagelijkse praktijk. Ambtenaar.Online volgt dit soort ontwikkelingen omdat nieuws, beleid en loopbaanvragen binnen de publieke sector op één centrale plek samenkomen.

Reactie van minister Van Weel op de signalen

Minister David van Weel van Justitie en Veiligheid roept mensen op om vermoedens van dwingende controle serieus te nemen en niet te wachten tot fysiek geweld zichtbaar wordt. Volgens de minister beschadigt dwingende controle niet alleen slachtoffers, maar ook families eromheen.

Van Weel wijst erop dat het kabinet voor de zomer een wetsvoorstel heeft gepubliceerd om psychische mishandeling en dwingende controle strafbaar te maken. Verschillende organisaties kunnen nu op dat voorstel reageren, zodat hun adviezen kunnen worden meegenomen in de nieuwe wet. Voor overheidsorganisaties betekent dit dat beleid, uitvoering en signalering nauwer op elkaar moeten aansluiten, zeker binnen gemeenten, Veilig Thuis en ketenpartners rond huiselijk geweld.

Hoe nabestaanden het patroon willen doorbreken

Nabestaanden van femicideslachtoffers sluiten zich aan bij de oproep van de minister. Lena Oliver, voorzitter van de Federatie Nabestaanden Geweldslachtoffers, verloor haar zus door femicide. Zij benadrukt dat vaak meer dan 30 incidenten plaatsvinden voordat slachtoffers professionele hulp zoeken.

Volgens Oliver kunnen bekenden en omstanders het patroon eerder helpen doorbreken, omdat zij signalen soms sneller opmerken dan het slachtoffer zelf. Haar oproep richt zich op iedereen die voelt dat een relatie in de eigen omgeving onveilig kan zijn: blijf nabij, spreek zorg uit en laat merken dat de ander niet alleen staat.

Bij Lena zelf ontstond het gevoel niet na één duidelijk moment. Haar zus was soms ineens slecht bereikbaar of helemaal niet te bereiken. Ook vertelde zij over heftige ruzies binnen haar nieuwe relatie. Los leken die signalen misschien niet doorslaggevend, maar samen vormden ze een groeiende indruk dat de relatie niet goed zat.

De meest opvallende signalen van dwingende controle

Uit onderzoek van Motivaction blijkt dat bij 7 op de 10 mensen die vermoeden dat een relatie onveilig is, dat gevoel sterk tot heel sterk aanwezig is. De meeste omstanders herkennen de situatie niet aan één enkel incident, maar aan een combinatie van gebeurtenissen op verschillende momenten.

De meest genoemde dwingende controle signalen zijn:

• Constant controleren: één partner houdt de ander voortdurend in de gaten, overheerst en beperkt diens vrijheid.
• Afhouden van familie en vrienden: een partner sluit de ander steeds meer af van het eigen netwerk, waardoor sociaal contact afneemt.
• Emotioneel geweld: gedrag zoals kleineren, vernederen, manipuleren, bedreigen en angst oproepen.
• Fysiek geweld: slaan, duwen of ander lichamelijk geweld.
• Extreem jaloers gedrag: voortdurende controle vanuit jaloezie of achterdocht, zoals omstanders dat vaak beschrijven.

Voor professionals in gemeenten en het sociaal domein helpt deze combinatiebenadering bij huiselijk geweld signaleren. Niet ieder signaal staat op zichzelf sterk genoeg, maar het patroon kan veel zeggen.

Waarom omstanders vaak niet handelen

Ondanks een sterk gevoel komen veel omstanders niet meteen in actie. Uit het onderzoek blijkt dat 40% zich niet wil mengen in de relatie, 25% twijfelt of er echt sprake is van een ongezonde relatie en 22% bang is om de situatie erger te maken.

Lena Oliver begrijpt dat aarzeling, maar vraagt mensen toch te handelen. Volgens haar klopt het gevoel vaak. Wie zich zorgen maakt, kan laten weten beschikbaar te zijn voor de ander. Bij twijfel verwijst zij naar veiligthuis.nl, waar Veilig Thuis gratis en anoniem kan adviseren over wat iemand kan doen.

Voor publieke professionals zit hier ook een bredere opdracht. Gemeenten, GGD-en, Veilig Thuis en andere partners werken aan herkenning, verwijzing en ondersteuning. Wie zich oriënteert op werk met maatschappelijke impact binnen dit veld, vindt via carrière-informatie voor professionals in de publieke sector meer context over loopbaanstappen bij overheidsorganisaties.

De campagne ‘Waar ben je?’ en het plan ‘Stop femicide!’

De campagne ‘Waar ben je?’ krijgt een vervolg om mensen bewuster te maken van signalen van dwingende controle. In persoonlijke video’s vertellen nabestaanden van femicideslachtoffers wat zij hebben meegemaakt en wat zij achteraf anders hadden willen doen. Hun boodschap: stel open vragen, luister zonder oordeel en blijf aanwezig voor iemand in een onveilige relatie.

Vanaf vandaag hangen ook in tien grote steden posters met signalen van dwingende controle. Die moeten helpen om onveilige relaties eerder te herkennen. Mensen die zich zorgen maken, kunnen via veiligthuis.nl bekijken wat zij kunnen doen, anoniem chatten en advies krijgen over hun situatie.

De campagne maakt deel uit van maatregelen van de Rijksoverheid uit het plan van aanpak ‘Stop femicide!’. Het ministerie van Justitie en Veiligheid werkt hiervoor samen met partijen rond de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling, waaronder de ministeries van VWS en OCW, Veilig Thuis, politie, Openbaar Ministerie, reclassering, Raad voor de Kinderbescherming, VNG, gemeente Amsterdam, GGD-en en Blijf Groep.

Voor beleidsmakers, uitvoerders en adviseurs binnen de publieke sector laat dit nieuws zien hoe belangrijk herkenning, samenwerking en heldere communicatie blijven. Ambtenaar.Online verbindt zulke beleidsontwikkelingen met arbeidsmarktcommunicatie en verhalen over professionals, zodat actief en latent werkzoekenden beter zien waar zij met hun kennis maatschappelijke impact kunnen maken. Meer achtergrond bij werken en ontwikkelen binnen de overheid staat op Kennis & Inspiratie van Ambtenaar.Online.

Bron: gebaseerd op het nieuwsbericht van de Rijksoverheid van 26 augustus 2026, nieuw onderzoek naar vermoedens van onveilige relaties en dwingende controle.

Veelgestelde vragen

Wat zijn de meest voorkomende signalen van dwingende controle in een relatie?

De meest genoemde signalen zijn: constant controleren en de ander in de gaten houden, afhouden van familie en vrienden, emotioneel geweld zoals kleineren en manipuleren, fysiek geweld, en extreem jaloers gedrag. Belangrijk: omstanders herkennen onveilige relaties meestal niet aan één incident, maar aan een combinatie van gedragingen over tijd.

Hoe kan ik iemand helpen die in een onveilige relatie zit?

Blijf nabij, spreek je zorg uit en laat merken dat de ander niet alleen staat. Stel open vragen, luister zonder oordeel en laat weten dat je beschikbaar bent. Bij twijfel kun je anoniem advies krijgen via veiligthuis.nl, waar Veilig Thuis gratis ondersteuning biedt.

Waarom wachten slachtoffers van dwingende controle zo lang voordat zij hulp zoeken?

Uit onderzoek blijkt dat vaak meer dan 30 incidenten plaatsvinden voordat slachtoffers professionele hulp zoeken. Signalen ontstaan geleidelijk en zijn voor het slachtoffer zelf soms moeilijk te herkennen, terwijl bekenden het patroon sneller kunnen opmerken.

Wat doet de overheid tegen dwingende controle en femicide?

Het kabinet heeft een wetsvoorstel gepubliceerd om psychische mishandeling en dwingende controle strafbaar te maken. Daarnaast loopt de campagne ‘Waar ben je?’ met posters in tien grote steden en persoonlijke video’s van nabestaanden, onderdeel van het plan ‘Stop femicide!’ van de Rijksoverheid.

Waarom handelen omstanders niet als zij vermoeden dat een relatie onveilig is?

Uit onderzoek blijkt dat 40% zich niet wil mengen, 25% twijfelt of er echt sprake is van een ongezonde relatie en 22% bang is de situatie erger te maken. Toch benadrukt Lena Oliver van de Federatie Nabestaanden dat het gevoel vaak klopt en dat handelen belangrijk is.