Kritieke Grondstoffenlijst: 17 grondstoffen met hoog risico

Leveringszekerheid van grondstoffen staat onder druk

De kritieke grondstoffenlijst maakt zichtbaar waar Nederland kwetsbaar is in de aanvoer van grondstoffen en halffabricaten. Die druk raakt Nederlandse bedrijven, de economie en de veiligheid. Minister Heleen Herbert van Economische Zaken en Klimaat wil afhankelijkheden daarom verkleinen door risico’s scherper in beeld te brengen en de Nationale Grondstoffenstrategie gerichter en sneller uit te voeren.

Vandaag heeft de minister voor 17 grondstoffen vastgesteld dat Nederland bij de aanvoer een hoog leveringsrisico loopt. Volgens Herbert zorgen exportcontrolemaatregelen van landen buiten de EU en militaire conflicten voor minder zekerheid in de levering van kritieke grondstoffen. Nederlandse bedrijven krijgen daardoor vaker te maken met onzekerheid en vertraging.

Bedrijven moeten volgens de minister eerst zelf stappen zetten om die risico’s te beperken. Tegelijk ziet het kabinet ook een duidelijke overheidstaak, omdat grondstoffen raken aan welvaart en veiligheid. De inzet richt zich op het inzichtelijk maken van risico’s en op steun aan Nederlandse initiatieven voor hergebruik, logistiek en raffinage van kritieke grondstoffen. Voor professionals die aan economisch beleid, veiligheid of industriebeleid werken, wordt dit daarmee een dossier waarin analyse en uitvoering dicht op elkaar zitten.

Eerste Nederlandse Kritieke Grondstoffenlijst met 17 grondstoffen

De eerste Nederlandse Kritieke Grondstoffenlijst bevat 17 grondstoffen: bismut, cokeskolen, fluorspar, fosfor, gallium, germanium, grafiet, kobalt, lithium, magnesium, niobium, platinagroep-metalen zoals rhodium en iridium, scandium, silicium, vanadium, wolfraam en zeldzame aardmetalen. Nederland heeft deze stoffen gekozen uit de bredere EU-lijst van 34 kritieke grondstoffen.

De lijst is opgesteld op advies van het Nederlands Materialen Observatorium, NMO. Daarbij gelden twee criteria. Eerst wordt gekeken naar de kans op verstoring van de levering. Daarna telt mee hoe sterk de toegevoegde waarde van Nederlandse industriële sectoren aan die risico’s is blootgesteld.

Een grondstof komt op de Nederlandse lijst wanneer meer dan 65% van de wereldwijde productie uit één land komt en dat land van de Wereldbank een lage beoordeling krijgt voor bestuurlijke kwaliteit. Die combinatie maakt een grondstof kwetsbaar voor Nederland, omdat productieconcentratie en bestuurlijke risico’s samen de leveringszekerheid kunnen raken.

Nederland sluit met deze lijst ook aan op de Europese aandacht voor leveringszekerheid van permanente magneten, batterijen en producten voor de defensie-industrie. Er zijn daarnaast zeven routekaarten voor circulariteit en weerbaarheid opgesteld. Daarmee kunnen maakindustrie, kennisinstellingen en overheden samenwerken aan hergebruik en leveringszekerheid van kritieke grondstoffen voor militaire schepen, kritieke materialen, batterijen, zonnestroomsystemen, wind op zee, elektrolysers en klimaatinstallaties. Wie bredere beleidsontwikkelingen wil volgen, vindt meer achtergrond op Kennis en Inspiratie van Ambtenaar.Online.

Nederlandse bijdrage aan Europese leveringszekerheid

Nederland kan volgens het kabinet bijdragen aan sterkere Europese leveringszekerheid van kritieke grondstoffen. Die bijdrage zit vooral in circulaire projecten, de chemische sector voor raffinage en recycling, en de logistieke positie voor voorraadvorming.

Die rol past bij de uitvoering van de Nationale Grondstoffenstrategie Nederland. RVO, de NFIA en publieke financiers kunnen toekomstige Nederlandse initiatieven op dit terrein ondersteunen. Die steun richt zich bijvoorbeeld op business development rond vergunningen en financiering.

Voor overheidsprofessionals ligt hier een herkenbare uitvoeringsopgave. Economische veiligheid vraagt niet alleen om beleidskaders, maar ook om samenwerking met bedrijven, kennisinstellingen en financiers. Wie zich oriënteert op functies rond industriebeleid, internationale samenwerking of economische veiligheid kan via Carrière bij Ambtenaar.Online bredere loopbaaninformatie binnen de publieke sector vinden.

Niet-EU-landen domineren wereldwijde grondstoffenproductie

Landen buiten de EU spelen op dit moment een dominante rol in de winning en productie van de 34 kritieke grondstoffen. Binnen die Europese lijst heeft de EU 17 grondstoffen als strategisch aangemerkt. Dat zijn niet dezelfde 17 grondstoffen als op de Nederlandse Kritieke Grondstoffenlijst.

Voor 2030 streeft de EU naar meer eigen capaciteit. Het doel is om 10% van de jaarlijkse Europese consumptie van strategische grondstoffen binnen de EU te winnen, 40% binnen de EU te raffineren en 25% binnen de EU te recyclen. Ook mag de EU voor de levering van een strategische grondstof voor maximaal 65% afhankelijk zijn van één enkel land.

Ministers Heleen Herbert van Economische Zaken en Klimaat, Stientje van Veldhoven van Klimaat en Groene Groei, Sjoerd Sjoerdsma van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking en Dilan Yeşilgöz van Defensie hebben vandaag de Tweede Kamer geïnformeerd over de kabinetsinzet. Die inzet gaat over leveringszekerheid van kritieke grondstoffen en bijbehorende halffabricaten en componenten.

Praktische takeaway: de kritieke grondstoffenlijst helpt overheden om afhankelijkheden scherper te zien en gerichter te werken aan leveringszekerheid, circulariteit en Europese weerbaarheid.

Bron: Rijksoverheid, Kritieke grondstoffenlijst vastgesteld, snellere uitvoering grondstoffenstrategie.

Veelgestelde vragen

Welke 17 grondstoffen staan op de Nederlandse Kritieke Grondstoffenlijst?

De Nederlandse lijst bevat: bismut, cokeskolen, fluorspar, fosfor, gallium, germanium, grafiet, kobalt, lithium, magnesium, niobium, platinagroep-metalen (rhodium en iridium), scandium, silicium, vanadium, wolfraam en zeldzame aardmetalen. Deze zijn geselecteerd uit de bredere EU-lijst van 34 kritieke grondstoffen op basis van leveringsrisico en blootstelling van Nederlandse industriële sectoren.

Waarom heeft Nederland een eigen kritieke grondstoffenlijst nodig?

De Nederlandse lijst maakt zichtbaar waar Nederland kwetsbaar is in de aanvoer van grondstoffen en halffabricaten. Dit helpt overheden en bedrijven afhankelijkheden scherper in beeld te brengen en gerichter te werken aan leveringszekerheid, circulariteit en Europese weerbaarheid.

Wat zijn de twee criteria voor een grondstof op de Nederlandse Kritieke Grondstoffenlijst?

Eerst wordt gekeken naar de kans op verstoring van de levering. Daarna telt mee hoe sterk de toegevoegde waarde van Nederlandse industriële sectoren aan die risico’s is blootgesteld. Een grondstof komt op de lijst wanneer meer dan 65% van de wereldwijde productie uit één land komt en dat land van de Wereldbank een lage beoordeling krijgt voor bestuurlijke kwaliteit.

Wat zijn de EU-doelstellingen voor kritieke grondstoffen tot 2030?

De EU streeft naar: 10% van de jaarlijkse Europese consumptie van strategische grondstoffen binnen de EU winnen, 40% binnen de EU raffineren, 25% binnen de EU recyclen, en maximaal 65% afhankelijkheid van één enkel land voor levering van een strategische grondstof.

Hoe kan Nederland bijdragen aan Europese leveringszekerheid van kritieke grondstoffen?

Nederland kan bijdragen via circulaire projecten, de chemische sector voor raffinage en recycling, en de logistieke positie voor voorraadvorming. RVO, de NFIA en publieke financiers ondersteunen Nederlandse initiatieven op dit terrein met business development rond vergunningen en financiering.