Maatregelen kabinet voor getroffenen afstand en adoptie
Excuses van het kabinet als aanleiding
Het kabinet presenteert een pakket maatregelen dat moet bijdragen aan erkenning en herstel voor mensen die zijn getroffen door binnenlandse afstand en adoptie. Dit pakket komt niet uit de lucht vallen: het volgt direct op de excuses die het kabinet op 2 juli uitsprak voor de rol van de overheid in dit verleden. Bij die excuses waren staatssecretaris Van Bruggen van Justitie en Veiligheid en minister Hermans van Volksgezondheid, Welzijn en Sport aanwezig.
Van Bruggen licht toe waarom deze stap volgt op de excuses: “Met deze maatregelen zet het kabinet een volgende stap richting erkenning en herstel. Bij de uitwerking zijn getroffenen en belangenorganisaties betrokken. Met dit pakket probeer ik zoveel mogelijk recht te doen aan de verschillende wensen en behoeften van betrokkenen. En geven we vervolg aan de excuses die het kabinet heeft uitgesproken.” Voor professionals in de publieke sector die met dit dossier werken, gaat het dus om een tweede fase: van erkenning in woorden naar concrete stappen in de uitvoering.
Vijf maatregelen voor erkenning en herstel
Het kabinet kondigt vijf concrete maatregelen aan die samen de uitvoeringspraktijk bij Fiom, de Raad voor de Kinderbescherming en de betrokken ministeries raken. Elke maatregel richt zich op een ander knelpunt dat getroffenen ervaren, van dossiervorming tot het bewaren van persoonlijke verhalen.
Eigen verhaal toevoegen aan het dossier
Getroffenen willen soms hun eigen verhaal aan hun dossier toevoegen. Bij Fiom kan dat al. Bij de Raad voor de Kinderbescherming (RvdK) is dit ook mogelijk, maar alleen als het dossier nog niet is overgebracht naar het Nationaal Archief. Dossiers die vóór 1970 zijn ontstaan, zijn al overgedragen en gesloten, waardoor daar niets meer aan toegevoegd kan worden. In overleg met getroffenen onderzoekt het kabinet samen met de RvdK hoe persoonlijke verhalen apart gearchiveerd kunnen worden, zodat ze wel samen met het originele dossier bij het Nationaal Archief raadpleegbaar zijn.
Professionele begeleiding bij het inzien van dossiers
Het ministerie onderzoekt of de RvdK professionele begeleiding kan bieden bij het inzien van raadsdossiers die al bij het Nationaal Archief liggen. Voor dossiers die nog bij de RvdK zelf berusten, bestaat die begeleiding al. Ondersteuning door iemand uit de eigen omgeving blijft in alle gevallen ook een optie.
Extra hulp bij het zoeken naar familie en afkomst
Voor veel afgestanen is duidelijkheid over hun afkomst geen vanzelfsprekendheid. Fiom begeleidt zowel ouders die een kind hebben afgestaan als afgestanen zelf bij het zoeken naar afstammingsinformatie en familie. De organisatie kreeg vorig jaar en dit jaar extra financiering om de toenemende vraag naar begeleiding op te kunnen vangen. Daarnaast start een pilot met gratis DNA-tests, waarbij wordt geleerd van een vergelijkbare pilot die al liep voor interlandelijk geadopteerden.
Eenvoudiger en goedkoper identiteitsherstel
Het kabinet werkt aan een wetsvoorstel dat een voor- en achternaam wijzigen makkelijker en betaalbaarder maakt, inclusief de mogelijkheid van een eenmalige naamswijziging zonder dat daar een reden voor moet worden opgegeven. Ook moet het minder vaak nodig zijn om voor identiteitsherstel bij verschillende instanties langs te gaan, en wordt het herroepen van een adoptie eenvoudiger. De reacties uit de consultatieronde op dit wetsvoorstel worden nu bestudeerd. Naar verwachting volgt na de zomer meer duidelijkheid over de planning richting de Raad van State.
Verhalen verzamelen en bewaren voor de toekomst
Veel getroffenen hechten er waarde aan dat hun ervaringen bewaard blijven. Het kabinet verkent daarom samen met getroffenen hoe persoonlijke verhalen verzameld, bewaard en toegankelijk gemaakt kunnen worden, zowel voor volgende generaties als voor onderzoek. Ook de vraag waar deze verhalen het beste een plek kunnen krijgen, wordt nog uitgewerkt.
Niet alle wensen kunnen worden ingevuld
De wensen van getroffenen lopen sterk uiteen, en niet alles kan volledig worden ingevuld. Volledige inzage in alle dossiers is bijvoorbeeld niet altijd haalbaar, omdat deze ook persoonsgegevens van andere betrokkenen bevatten. De overheid moet zich daarbij houden aan de geldende privacywetgeving.
Sommige getroffenen maken gebruik van psychosociale ondersteuning die niet onder de Zorgverzekeringswet valt, en vergoeding daarvan blijkt niet mogelijk. Het ministerie van VWS werkt wel, samen met betrokkenen en het veld, aan verbetering van het zorgaanbod binnen de GGZ voor deze specifieke doelgroep. Daarnaast bieden zowel het rapport Schade door schande van de Commissie onderzoek Binnenlandse Afstand en Adoptie als de rechtspraak geen basis voor individuele financiële compensatie. Er is ook geen aanleiding voor een zogeheten onverschuldigde betaling. Het kabinet kiest daarom bewust voor maatregelen die zoveel mogelijk bijdragen aan erkenning, herstel en ondersteuning voor de volledige groep betrokkenen, in plaats van individuele geldelijke genoegdoening.
Hoe gaat het nu verder?
De aangekondigde maatregelen zijn nog geen eindpunt. Het kabinet werkt ze de komende periode samen met getroffenen en betrokken organisaties verder uit, zodat ze zo goed mogelijk aansluiten op wat deze groep daadwerkelijk nodig heeft. De Tweede Kamer krijgt begin 2027 een update over de voortgang van dit traject.
Voor professionals binnen ministeries, de RvdK en jeugdzorginstanties betekent dit dat het dossier de komende maanden in beweging blijft. Wil je op de hoogte blijven van dit en ander beleidsnieuws vanuit de rijksoverheid, dan kun je lees meer actueel nieuws over de rijksoverheid raadplegen. Werk je zelf aan de uitvoering van dit soort trajecten bij een ministerie of jeugdzorgorganisatie, dan kun je ook bekijk actuele vacatures bij overheidsorganisaties bekijken.
Dit artikel is gebaseerd op het nieuwsbericht van de Rijksoverheid: Kabinet presenteert maatregelen getroffenen binnenlandse afstand en adoptie.
Veelgestelde vragen
Wat zijn de vijf maatregelen die het kabinet aankondigt voor getroffenen van binnenlandse afstand en adoptie?
Het kabinet kondigt vijf concrete maatregelen aan: het toevoegen van persoonlijke verhalen aan dossiers, professionele begeleiding bij het inzien van dossiers, extra hulp bij het zoeken naar familie en afkomst, eenvoudiger en goedkoper identiteitsherstel, en het verzamelen en bewaren van persoonlijke verhalen voor toekomst en onderzoek.
Kan ik mijn eigen verhaal aan mijn dossier toevoegen bij de Raad voor de Kinderbescherming?
Dit hangt af van wanneer je dossier is ontstaan. Bij dossiers die vóór 1970 zijn geopend en al naar het Nationaal Archief zijn overgebracht, kan dat niet meer. Het kabinet onderzoekt samen met de RvdK hoe persoonlijke verhalen apart kunnen worden gearchiveerd, zodat ze wel raadpleegbaar zijn bij het originele dossier.
Krijgen getroffenen van binnenlandse afstand en adoptie financiële compensatie?
Nee, het kabinet biedt geen individuele geldelijke compensatie. Dit volgt uit het rapport van de Commissie onderzoek Binnenlandse Afstand en Adoptie en de rechtspraak. Het kabinet kiest bewust voor maatregelen gericht op erkenning, herstel en ondersteuning voor de hele groep in plaats van individuele uitkeringen.
Wat gaat het kabinet doen aan identiteitsherstel voor afgestanen?
Het kabinet werkt aan een wetsvoorstel dat voor- en achternaamwijzigingen makkelijker en goedkoper maakt, inclusief eenmalige naamswijzigingen zonder opgave van reden. Ook moet het minder nodig zijn om voor identiteitsherstel bij verschillende instanties langs te gaan, en wordt het herroepen van adoptie eenvoudiger.
Wanneer krijgt de Tweede Kamer een update over de voortgang van deze maatregelen?
De Tweede Kamer krijgt begin 2027 een update over de voortgang. Tot die tijd werkt het kabinet de maatregelen samen met getroffenen en betrokken organisaties verder uit, zodat ze goed aansluiten op wat deze groep daadwerkelijk nodig heeft.