Praktijkgerichte vakken havo: maatschappij en technologie
Twee nieuwe praktijkgerichte vakken voor havo-scholieren
De praktijkgerichte vakken havo worden vanaf komend schooljaar breder beschikbaar. Alle havo-scholen mogen dan twee nieuwe vakken aanbieden: maatschappij en technologie. Daarmee krijgen scholieren meer ruimte om hun talenten te ontdekken via onderwijs dat niet alleen op theorie leunt, maar ook op echte opdrachten uit de praktijk.
Die praktijkopdrachten komen van partijen buiten de school. Denk aan een sportproject voor kinderen in de wijk of het ontwerpen van een duurzame verpakking. Juist daar zit de waarde van praktijkgericht onderwijs havo: leerlingen passen kennis toe in een concrete situatie en zien direct wat hun werk oplevert.
Staatssecretaris Judith Tielen van Onderwijs en Emancipatie zegt dat zij zelf heeft gezien hoe enthousiast havo-scholieren worden van technische vaardigheden binnen deze vakken. Volgens haar zorgt dit aanbod voor extra kansen en motivatie om talenten te verkennen, terwijl leerlingen tegelijk beter voorbereid raken op de toekomst.
Voor de aansluiting met beroepsonderwijs en arbeidsmarkt is dat een logische stap. Havo-scholieren krijgen zo eerder zicht op werkvelden, maatschappelijke opgaven en beroepen die normaal pas later in beeld komen.
Aanleiding voor de praktijkgerichte vakken op de havo
De aanleiding voor de praktijkgerichte vakken havo ligt in de opzet van het huidige onderwijs. Veel vakken binnen de havo hebben nu vooral een theoretisch karakter. Tegelijk blijkt dat ook deze groep leerlingen behoefte heeft aan praktische vaardigheden en aan leren door te doen.
Met de nieuwe vakken ontstaat meer ruimte om kennis toe te passen in een realistische context. Dat maakt de lesstof tastbaarder. Voor leerlingen betekent dit niet alleen afwisseling, maar ook een andere manier van leren die beter past bij beroepen en vervolgopleidingen waarin praktijk en samenwerking een grote rol spelen.
De ontwikkeling van deze vakken begon niet gisteren. Ongeveer tien jaar geleden startte een aantal scholen op eigen initiatief met activiteiten om het havo-onderwijs beter te laten aansluiten op het vervolgonderwijs. Sinds 2021 zijn die initiatieven verder ontwikkeld tot praktijkgerichte vakken.
Een deel van de havo-scholen werkte al met deze vakken in een pilot. Inmiddels doen ruim 300 havo-scholen mee en de evaluaties daarvan zijn positief. Daarom maakt het kabinet het mogelijk dat straks alle scholen hiermee aan de slag kunnen.
Opzet van de nieuwe examenvakken maatschappij en technologie
Scholen bepalen zelf of zij een of beide nieuwe vakken als keuzevak in de bovenbouw opnemen. Ook de invulling verschilt per school. Die keuze hangt samen met de visie van de school en met de regio waarin zij werkt. Daardoor kunnen het havo vak maatschappij en technologie op de ene school anders uitpakken dan op de andere.
Binnen het vak technologie zijn richtingen mogelijk zoals ict of ondernemerschap. Binnen maatschappij gaat het bijvoorbeeld om gezondheidszorg of onderwijs. Leerlingen ronden het vak af met een schoolexamen. Daarmee krijgen de nieuwe examenvakken een vaste plek binnen het schoolprogramma, maar wel met ruimte voor lokale inkleuring.
Tijdens de lessen werken leerlingen aan realistische opdrachten waarbij organisaties buiten de school betrokken zijn. In de bron worden bedrijven, gemeenten en maatschappelijke instellingen expliciet genoemd. Dat maakt deze vakken ook relevant voor de publieke sector, omdat scholen en overheidsorganisaties elkaar hier direct kunnen vinden rond concrete vraagstukken.
Voor gemeenten en vergelijkbare organisaties ligt daar een praktische kans. Een opdracht rond een wijk, leefomgeving, participatie of duurzaamheid kan scholieren vroeg laten kennismaken met publiek werk. Wie zich breder wil oriënteren op ontwikkelingen in dit domein, vindt op Ambtenaar.Online meer achtergrond via Kennis & Inspiratie.
De samenwerking heeft volgens het bronbericht nog een tweede effect: de band tussen school en regio wordt sterker. Dat levert bruikbare opdrachten op voor leerlingen, maar ook voor opdrachtgevers die hun vraagstuk terugzien in een onderwijscontext.
Extra geld voor scholen vanaf 2027
Scholen ontvangen vanaf 2027 extra middelen voor deze praktijkgerichte vakken, boven op de reguliere bekostiging. Die aanvullende financiering komt er omdat het geven van dit onderwijs extra kosten met zich mee kan brengen.
Die kosten zitten bijvoorbeeld in het leggen en onderhouden van contact met opdrachtgevers. Ook de aanschaf van machines of materialen kan nodig zijn. Een andere organisatie van begeleiding vraagt eveneens inzet en middelen.
Volgens het bronbericht gaat het in totaal jaarlijks om 16 miljoen euro. Daarmee ontstaat voor scholen meer ruimte om praktijkgericht onderwijs havo daadwerkelijk uitvoerbaar te maken, ook als samenwerking met externe partijen meer organisatie vraagt.
Wat betekent dit voor gemeenten en waterschappen?
De bron noemt gemeenten al als mogelijke opdrachtgever bij praktijkopdrachten. Daarmee ontstaat een duidelijke link tussen onderwijsvernieuwing en de publieke sector. Gemeenten, waterschappen en andere publieke organisaties kunnen via zulke opdrachten zichtbaar maken aan welke maatschappelijke thema’s zij werken en welke rol professionals daarin spelen.
Voor scholieren is dat meer dan een schoolopdracht. Zij maken kennis met echte vraagstukken uit hun eigen regio. Voor overheidsorganisaties kan dit een vroege kennismaking met toekomstig talent opleveren. Dat is geen garantie op instroom, maar wel een logisch moment waarop beeldvorming over werken bij de overheid ontstaat.
Voor professionals die dit werkveld volgen, helpt het om de bredere context te zien. De samenwerking tussen scholen en publieke opdrachtgevers raakt aan regionale ontwikkeling, arbeidsmarkt en zichtbaarheid van overheidswerk. Wie die lijn verder wil volgen, kan zich verdiepen in carrière in de publieke sector of via contact met het platform meer informatie opzoeken over de publieke arbeidsmarkt.
Praktische takeaway: de nieuwe praktijkgerichte vakken op de havo veranderen niet alleen het onderwijsaanbod, maar openen ook de deur naar eerdere samenwerking tussen scholen en publieke organisaties. De feiten en cijfers in dit artikel zijn gebaseerd op het oorspronkelijke persbericht van de Rijksoverheid, zie de bronvermelding bij de Rijksoverheid.
Veelgestelde vragen
Welke twee nieuwe praktijkgerichte vakken komen er aan op de havo?
De twee nieuwe vakken zijn maatschappij en technologie. Scholen bepalen zelf of zij een of beide vakken als keuzevak in de bovenbouw opnemen. Binnen technologie zijn richtingen mogelijk zoals ict of ondernemerschap; binnen maatschappij gaat het bijvoorbeeld om gezondheidszorg of onderwijs.
Hoe werken praktijkgerichte vakken op de havo in de praktijk?
Leerlingen werken aan realistische opdrachten waarbij organisaties buiten de school betrokken zijn, zoals bedrijven, gemeenten en maatschappelijke instellingen. Ze passen kennis toe in concrete situaties, bijvoorbeeld een sportproject voor kinderen in de wijk of het ontwerpen van een duurzame verpakking, en zien direct wat hun werk oplevert.
Wanneer krijgen havo-scholen extra geld voor praktijkgerichte vakken?
Scholen ontvangen vanaf 2027 extra middelen voor deze vakken, boven op de reguliere bekostiging. In totaal gaat het jaarlijks om 16 miljoen euro. Dit geld helpt scholen om de extra kosten te dekken, zoals contact met opdrachtgevers, materialen en aangepaste begeleiding.
Hoe kunnen gemeenten en waterschappen samenwerken met havo-scholen?
Publieke organisaties kunnen praktijkopdrachten aanbieden aan leerlingen, bijvoorbeeld rond wijken, leefomgeving, participatie of duurzaamheid. Dit geeft scholieren vroeg inzicht in publiek werk en maatschappelijke vraagstukken, terwijl gemeenten en waterschappen toekomstig talent kunnen leren kennen.
Hoe wordt het vak maatschappij en technologie afgesloten?
Leerlingen ronden het vak af met een schoolexamen. Daarmee krijgen de nieuwe examenvakken een vaste plek binnen het schoolprogramma, maar wel met ruimte voor lokale invulling per school.