Eerste kamer stemt in met wet terugkeer vreemdelingen
Meer mogelijkheden om vertrek af te dwingen
De Eerste Kamer heeft op 13 oktober 2026 ingestemd met de Wet terugkeer en vreemdelingenbewaring. De overheid krijgt daarmee ruimere bevoegdheden om vreemdelingen die Nederland moeten verlaten te laten meewerken aan hun vertrek. De wet bestrijkt vier onderdelen: medewerking aan terugkeer, de ongewenstverklaring, rechterlijke dwangsommen en het juridische kader voor vreemdelingenbewaring. Voor professionals in beleid, uitvoering, handhaving en juridische besluitvorming verandert daardoor zowel het beschikbare instrumentarium als de inzet van capaciteit.
De overheid kan medewerking straks fysiek afdwingen wanneer een vreemdeling niet wil deelnemen aan een vertrekgesprek of niet verschijnt voor een presentatie bij een ambassade. Blijft iemand daarna weigeren aan deze verplichting te voldoen, dan kan een gevangenisstraf van maximaal 3 maanden of een geldboete volgen. De wet geeft uitvoerende diensten zo meer ruimte om noodzakelijke stappen binnen de terugkeerprocedure daadwerkelijk te laten plaatsvinden.
Ambtenaar.Online plaatst zulke beleidsontwikkelingen in de context van de publieke sector. Het platform brengt nieuws, vacatures en arbeidsmarktcommunicatie samen, zodat professionals kunnen volgen wat nieuwe wetgeving betekent voor het werk van overheidsorganisaties en voor functies waarin uitvoering en juridische beoordeling samenkomen.
Crimineel gedrag vaker aanleiding voor een ongewenstverklaring
De wet breidt ook de mogelijkheden voor een ongewenstverklaring uit. Voortaan kan deze maatregel eveneens gelden voor vreemdelingen die onder de Europese Terugkeerrichtlijn vallen. Daardoor kan de overheid een grotere groep vreemdelingen ongewenst verklaren wanneer zij door crimineel gedrag ernstige overlast veroorzaakt.
Het bronbericht noemt diefstal en een strafzaak naar aanleiding van vechtpartijen als voorbeelden. Na het opleggen van een ongewenstverklaring moet de betrokken persoon Nederland direct verlaten. Terugkeer naar Nederland is vervolgens niet toegestaan. Voor professionals die aan besluiten, handhaving of uitvoering werken, verruimt de wet daarmee de groep waarop deze maatregel kan worden toegepast.
De wijziging raakt meerdere onderdelen van de publieke uitvoering. Ambtenaar.Online richt zich specifiek op professionals en werkgevers binnen alle vijf overheidslagen en bereikt zowel actief als latent werkzoekenden. Die brede focus helpt om ontwikkelingen rond beleid en handhaving te verbinden met het werkveld waarin overheidsprofessionals actief zijn.
Afschaffen rechterlijke dwangsommen
Rechterlijke dwangsommen verdwijnen met deze wet uit het vreemdelingenrecht. Op dit moment kan een rechter zo’n dwangsom opleggen wanneer de IND niet binnen de geldende termijn op een aanvraag beslist. Volgens het kabinet zorgen deze dwangsommen er in de praktijk niet voor dat besluiten sneller tot stand komen.
Het bronbericht stelt dat de regeling vooral veel juridische procedures veroorzaakt. Die procedures vragen capaciteit van de IND, terwijl die capaciteit volgens het kabinet nodig is voor de kerntaak: besluiten nemen over asielaanvragen. De dwangsommen leggen volgens dezelfde bron ook een zwaar beslag op de beschikbare financiële middelen.
Voor de uitvoering betekent de afschaffing dat capaciteit en geld minder naar procedures over dwangsommen hoeven te gaan. De beoogde verschuiving ligt bij het primaire besluitvormingsproces van de IND. De wet verandert hiermee zowel een juridisch middel als de manier waarop de organisatie haar beschikbare capaciteit kan inzetten.
Een passender kader voor vreemdelingenbewaring
De Wet terugkeer en vreemdelingenbewaring voorziet in een juridisch kader dat volgens het kabinet beter aansluit op het doel van deze maatregel. Vreemdelingenbewaring dient daarbij om personen beschikbaar te houden voor de terugkeerprocedure. De politie en Koninklijke Marechaussee krijgen meer tijd om te beoordelen of bewaring nodig is en of zij deze kunnen opleggen.
Die extra beoordelingstijd moet voorkomen dat een vreemdeling door tijdgebrek niet in bewaring kan worden gesteld. Voor politie en Koninklijke Marechaussee verandert daarmee een praktisch onderdeel van de uitvoering. De beoordeling zelf blijft bepalend voor de vraag of vreemdelingenbewaring in een concreet geval nodig is en kan worden toegepast.
Minister Van den Brink verklaarde dat het kabinet alle beschikbare middelen wil inzetten om de terugkeer te verbeteren van mensen die niet in Nederland mogen blijven. Volgens de minister maakt de wet het mogelijk om medewerking aan vertrek daadwerkelijk af te dwingen, verruimt zij de ongewenstverklaring en beëindigt zij de rechterlijke dwangsommen. Het kabinet wil zo meer grip krijgen op het terugkeerproces en kunnen handelen wanneer dat nodig is.
Voor professionals in de publieke sector liggen de voornaamste gevolgen bij bevoegdheden, juridische procedures en capaciteit. Een zorgvuldige vertaling naar werkprocessen vraagt aandacht voor de afzonderlijke taken van de betrokken organisaties. Ambtenaar.Online volgt als nieuws- en arbeidsmarktplatform hoe zulke ontwikkelingen doorwerken in beleid en uitvoering, met structurele zichtbaarheid voor relevante doelgroepen gedurende het hele jaar. Bron: Rijksoverheid, bericht over de Wet terugkeer en vreemdelingenbewaring.
Werk je in uitvoering, handhaving of juridische besluitvorming? Bekijk de actuele vacatures van overheidsorganisaties op Ambtenaar.Online en zet je volgende stap.
Veelgestelde vragen
Wat verandert er door de Wet terugkeer en vreemdelingenbewaring?
De overheid krijgt meer ruimte om medewerking aan vertrek fysiek af te dwingen. Ook wordt de ongewenstverklaring verruimd, verdwijnen rechterlijke dwangsommen uit het vreemdelingenrecht en komt er een aangepast juridisch kader voor vreemdelingenbewaring.
Welke straf kan volgen bij blijvende weigering om mee te werken aan vertrek?
Bij blijvende weigering kan een gevangenisstraf van maximaal 3 maanden of een geldboete worden opgelegd.
Waarom worden rechterlijke dwangsommen afgeschaft?
Volgens het kabinet versnellen de dwangsommen de besluitvorming niet. Ze veroorzaken vooral juridische procedures die capaciteit en financiële middelen van de IND vragen.
Wat verandert er voor politie en Koninklijke Marechaussee?
Zij krijgen meer tijd om te beoordelen of vreemdelingenbewaring nodig is en kan worden opgelegd.