Wet vifo 2027: 6 nieuwe technologieën en wat dit betekent

Per 1 januari 2027 vallen 6 extra technologieën onder de Wet vifo. Wat verandert er voor ambtenaren en overheidsorganisaties? Lees de praktische uitleg.

Wat is de Wet vifo en waarom is hij relevant voor de publieke sector?

De Wet veiligheidstoets investeringen, fusies en overnames (Wet vifo) geeft de Nederlandse overheid de bevoegdheid om investeringen, fusies en overnames te toetsen op risico’s voor de nationale veiligheid. De wet richt zich op transacties waarbij partijen zeggenschap krijgen over bedrijven of technologieën die vitaal zijn voor Nederland.

Voor ambtenaren klinkt dit misschien als bedrijfsrecht op afstand. Maar de wet raakt de publieke sector directer dan je denkt. Overheidsorganisaties die samenwerken met private technologiepartners, subsidies verlenen aan bedrijven in sensitieve sectoren, of technologie inkopen voor kritieke processen, kunnen te maken krijgen met meldplichten of toetsingsprocedures. Zeker nu de werkingssfeer per 1 januari 2027 fors wordt uitgebreid.

Het Bureau Toetsing Investeringen (BTI), onderdeel van het ministerie van Economische Zaken, voert de toetsen uit. Kennis van de wet is daarmee niet alleen voorbehouden aan juristen, maar ook relevant voor beleidsmedewerkers, inkopers en IT-adviseurs bij overheidsorganisaties. Volg Kennis & Inspiratie op Ambtenaar.Online voor meer achtergronden bij dit soort beleidsontwikkelingen.

Welke 6 technologieën worden per 1 januari 2027 toegevoegd?

De uitbreiding van de Wet vifo voegt zes technologiegebieden toe aan de categorie sensitieve technologie. Transacties waarbij partijen zeggenschap verwerven over bedrijven actief in deze gebieden, vallen daarmee onder de meldplicht en toetsingsbevoegdheid van het BTI.

Overzicht van de zes nieuwe technologiegebieden

Op basis van de aankondigingen vanuit het ministerie van Economische Zaken gaat het om de volgende zes technologiegebieden:

• Kwantumtechnologie — kwantumcomputing en kwantumcommunicatie met toepassingen in cryptografie en rekenkracht
• Fotonica — technologie op basis van licht, toegepast in communicatie-infrastructuur en sensortechnologie
• Halfgeleiders — chips en chipproductie die essentieel zijn voor vrijwel alle digitale systemen
• Geavanceerde materialen — materialen met bijzondere eigenschappen die worden toegepast in defensie, energie en industrie
• Biotechnologie — technologie op basis van biologische systemen, met toepassingen in gezondheidszorg en voedselproductie
• Artificiële intelligentie voor kritieke toepassingen — AI-systemen die worden ingezet in vitale processen zoals veiligheid, infrastructuur of defensie

Controleer de definitieve wettekst en bijbehorende AMvB voor de precieze afbakening per technologiegebied. De exacte reikwijdte kan per sector en toepassing verschillen.

Wat maakt een technologie ‘sensitief’ onder de wet?

Een technologie valt onder de wet als misbruik of ongewenste buitenlandse zeggenschap een reëel risico vormt voor de nationale veiligheid of de continuïteit van vitale processen. Daarbij kijkt het BTI niet alleen naar de technologie zelf, maar ook naar de context: wie verwerft zeggenschap, vanuit welk land, en wat zijn de mogelijke toepassingen?

Waarom juist deze technologieën onder de veiligheidstoets vallen

De keuze voor deze zes gebieden is geen toeval. Ze vormen de technologische ruggengraat van strategische autonomie: landen en blokken die vooroplopen in kwantum, halfgeleiders en AI bepalen mede de machtsverhoudingen van de komende decennia. Buitenlandse overnames van bedrijven in deze sectoren kunnen Nederland afhankelijk maken van partijen met andere geopolitieke belangen.

De uitbreiding sluit aan bij de Europese FDI-screeningsverordening, die lidstaten aanmoedigt om investeringstoetsing te versterken voor technologieën die raken aan veiligheid en openbare orde. Nederland loopt met deze stap in de pas met bredere Europese ontwikkelingen rondom strategische autonomie en technologische soevereiniteit.

Voor de publieke sector is de beleidsmatige logica helder: wie als overheid samenwerkt met of afhankelijk wordt van buitenlandse partijen in deze sectoren, loopt risico’s die verder gaan dan contractuele afspraken. De wet biedt een instrument om die risico’s vroegtijdig te signaleren en te beoordelen.

Wat verandert er concreet voor overheidsorganisaties?

De uitbreiding vergroot het aantal situaties waarin een meldplicht geldt. Dat heeft directe gevolgen voor hoe overheidsorganisaties omgaan met samenwerkingen, aanbestedingen en subsidieverlening in de betrokken technologiesectoren.

Meldplicht: wanneer moet je actie ondernemen?

De meldplicht geldt primair voor de partijen die zeggenschap verwerven in een bedrijf dat actief is in een sensitieve sector. Overheidsorganisaties zijn zelf zelden de verwervende partij in de klassieke zin. Toch zijn er situaties waarbij publieke organisaties de wet moeten kennen:

• Bij publiek-private samenwerkingen waarbij een overheidsorganisatie een belang neemt in een technologiebedrijf
• Bij subsidieverlening aan bedrijven die actief zijn in een van de zes nieuwe technologiegebieden, waarbij de subsidie invloed geeft op de bedrijfsvoering
• Bij inkooptrajecten waarbij een leverancier wordt overgenomen door een buitenlandse partij tijdens of na de aanbesteding
• Bij gezamenlijke onderzoeks- of innovatieprojecten met private partners in sensitieve sectoren

Raadpleeg het BTI of de juridische afdeling van je organisatie als je twijfelt of een specifieke situatie meldingsplichtig is.

Gevolgen bij niet-naleving

Wie een meldplichtige transactie niet tijdig meldt, riskeert dat het BTI alsnog een toets uitvoert, met mogelijke gevolgen voor de rechtsgeldigheid van de transactie. Voor overheidsorganisaties die betrokken zijn bij zo’n transactie kan dit leiden tot vertraging, extra juridische procedures of het terugdraaien van afspraken. De precieze sancties staan in de wet zelf; raadpleeg de wettekst of een juridisch adviseur voor de details.

Welke stappen moet jouw organisatie nu zetten?

Er is tijd tot 1 januari 2027, maar die tijd is korter dan hij lijkt als je rekening houdt met interne besluitvormingscycli, aanbestedingstrajecten en de noodzaak om medewerkers bij te scholen. Begin nu met de voorbereiding.

Praktische checklist voor beleidsmedewerkers en inkopers

1. Breng lopende samenwerkingen in kaart — inventariseer welke private partners actief zijn in de zes nieuwe technologiegebieden
2. Beoordeel geplande aanbestedingen — check bij inkooptrajecten in sensitieve sectoren of de leverancier onder de wet kan vallen
3. Informeer de juridische of compliance-afdeling — zorg dat zij op de hoogte zijn van de uitbreiding en betrokken worden bij relevante dossiers
4. Stel interne richtlijnen op — maak duidelijk wie binnen de organisatie verantwoordelijk is voor signalering en melding
5. Raadpleeg het BTI bij twijfel — het Bureau Toetsing Investeringen biedt voorlichting en kan in vroeg stadium advies geven over meldingsplicht
6. Volg de definitieve AMvB — de precieze technische afbakening van de zes gebieden wordt vastgelegd in een Algemene Maatregel van Bestuur; houd de publicatie hiervan bij

Wat betekent dit voor ambtenaren in beleid, inkoop en IT?

De gevolgen van de Wet vifo-uitbreiding zijn niet voor elke ambtenaar even groot, maar voor drie groepen is waakzaamheid op zijn plaats.

Beleidsadviseurs die werken aan dossiers rondom technologie, innovatie of nationale veiligheid krijgen te maken met een breder toetsingskader. Zij moeten weten welke samenwerkingen of subsidietrajecten nu ook onder de wet vallen, en hoe zij dat tijdig signaleren in hun adviezen.

Inkopers en aanbestedingsjuristen moeten bij technologische aanbestedingen standaard nagaan of de leverancier actief is in een sensitieve sector. Dat geldt ook als een leverancier tijdens een lopend contract wordt overgenomen. Een wijziging in de eigendomsstructuur kan de situatie veranderen.

IT-adviseurs en functioneel beheerders die samenwerken met externe technologiepartners voor kritieke systemen, moeten begrijpen dat buitenlandse zeggenschap over die partners nu een formeel toetsingspunt is. Dat vraagt om alertheid bij contractverlenging en bij het selecteren van nieuwe leveranciers.

Werk je in een van deze rollen en wil je je verder oriënteren op functies waarbij nationale veiligheid en technologiebeleid centraal staan? Verken loopbaanmogelijkheden binnen de publieke sector voor een overzicht van relevante richtingen.