Psychisch geweld strafbaar: wat verandert er?
Het kabinet legt op 29 juni 2026 een wetsvoorstel ter consultatie voor dat de strafbaarheid van psychisch geweld aanzienlijk uitbreidt. Voor professionals bij politie, het Openbaar Ministerie, gemeenten en sociale wijkteams betekent dit concrete nieuwe handvatten om op te treden in situaties die nu juridisch te weinig grip bieden.
Dwingende controle en psychische mishandeling voortaan strafbaar
Het wetsvoorstel psychisch geweld strafbaar maakt twee gedragsvormen die nu buiten het strafrecht vallen expliciet vervolgbaar. De eerste is dwingende controle: het stelselmatig vernederen, intimideren of de vrijheid beperken van een ander persoon, met als doel macht over die persoon te verwerven. Het gaat nadrukkelijk om patroonmatig gedrag, niet om een eenmalig incident. De tweede is psychische mishandeling, die via dit voorstel naast lichamelijke mishandeling wordt opgenomen in het Wetboek van Strafrecht.
Minister Van Weel licht de urgentie toe: “Psychisch geweld heeft grote gevolgen voor slachtoffers, maar is op dit moment niet altijd strafbaar. Daardoor kunnen politie en justitie te weinig optreden, ook in situaties die ernstig zijn of escaleren. Want vaak blijft het daar niet bij: psychisch geweld kan overgaan in fysieke mishandeling, en aan femicide gaat regelmatig een patroon van dwingende controle vooraf. Met dit wetsvoorstel maken we psychische mishandeling en dwingende controle strafbaar. Zo kunnen we slachtoffers beter beschermen en plegers beter aanpakken.”
Voor uitvoerende professionals bij gemeenten en veiligheidsorganisaties biedt dit een wettelijke basis om eerder in te grijpen bij patronen die nu moeilijk te kwalificeren zijn. Meer achtergrond over beleidsontwikkelingen in de publieke sector vind je op de kennis- en inspiratiepagina van Ambtenaar.Online.
Zwaardere straf bij doodslag na huiselijk geweld
Het wetsvoorstel introduceert ook een strafverzwaring voor een specifieke situatie: wanneer doodslag wordt voorafgegaan door dwingende controle of mishandeling door iemand uit de directe huiselijke kring van het slachtoffer, kan de rechter een straf opleggen die gelijkstaat aan die voor moord, te weten levenslang of dertig jaar gevangenisstraf.
Dit is relevant voor zaken waarbij voorbedachte raad niet aantoonbaar is, maar waarbij wel sprake was van een voorgeschiedenis van huiselijk geweld. Denk aan situaties waarbij een (ex-)partner om het leven is gebracht na een langdurig patroon van mishandeling of controle. Zonder dit wetsvoorstel valt zo’n zaak onder doodslag, met een lagere maximumstraf. De wijziging geeft rechters meer ruimte om de ernst van de voorgeschiedenis mee te wegen.
Aangifte niet langer vereist bij stalking
Onder de huidige wetgeving kan het Openbaar Ministerie stalking alleen vervolgen als het slachtoffer zelf aangifte heeft gedaan. Dat vereiste verdwijnt met dit wetsvoorstel. Het OM krijgt de bevoegdheid om op eigen initiatief tot vervolging over te gaan bij een verdenking van stalking, ook als het slachtoffer geen aangifte wil of daartoe niet in staat is.
Dezelfde systematiek geldt voor dwingende controle: ook daarvoor is straks geen aangifte van het slachtoffer nodig om vervolging mogelijk te maken. Voor professionals bij politie en het OM die werken aan zaken rondom huiselijk geweld en stalking, vergroot dit de handelingsruimte aanzienlijk, juist in situaties waarbij slachtoffers door angst of afhankelijkheid geen aangifte durven te doen.
Sextortion wordt zelfstandig strafbaar feit
Het kabinet wil ook de strafrechtelijke aanpak van sextortion aanscherpen. Sextortion is het dreigen met het openbaar maken van seksueel beeldmateriaal van een ander persoon. Op dit moment is dit gedrag alleen strafbaar als het wordt ingezet als dwangmiddel, bijvoorbeeld om iemand ergens toe te bewegen.
Het wetsvoorstel maakt van dit dreigen een zelfstandig delict, ook wanneer het uitsluitend bedoeld is om iemand te pesten of angst aan te jagen, zonder dat er sprake is van een concrete eis. Daarmee ontstaan bredere juridische kaders voor handhaving en vervolging van dit type online misbruik, wat relevant is voor gemeenten en politie die te maken krijgen met meldingen van digitaal geweld.
Consultatie: wat gebeurt er nu?
Het wetsvoorstel is op 29 juni 2026 ter consultatie aangeboden aan diverse organisaties en staat tien weken open op internetconsultatie.nl. Burgers, professionals en organisaties kunnen in die periode reageren. Na afloop van de consultatietermijn verwerkt het kabinet de ontvangen adviezen voordat het wetgevingstraject verdergaat.
Professionals die werkzaam zijn in veiligheid, handhaving of sociaal beleid en zich willen oriënteren op functies waarbij deze wetgeving direct relevant is, kunnen terecht op het vacatureoverzicht van Ambtenaar.Online.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen dwingende controle en psychische mishandeling in het wetsvoorstel?
Dwingende controle is stelselmatig gedrag waarbij iemand wordt vernederd, geïntimideerd of in vrijheid beperkt om macht te verwerven. Psychische mishandeling is breder en omvat alle vormen van psychisch geweld. Het wetsvoorstel maakt beide afzonderlijk strafbaar, terwijl ze nu vaak buiten het strafrecht vallen.
Waarom is het wetsvoorstel psychisch geweld strafbaar belangrijk voor politie en het OM?
Het geeft politie en justitie juridische handvatten om eerder in te grijpen bij patronen van psychisch geweld die nu moeilijk te kwalificeren zijn. Bovendien kunnen ze nu ook zonder aangifte van het slachtoffer optreden bij stalking en dwingende controle, wat cruciaal is wanneer slachtoffers uit angst geen aangifte durven te doen.
Hoe verandert de strafbaarheid van sextortion door dit wetsvoorstel?
Sextortion wordt een zelfstandig delict. Momenteel is het alleen strafbaar als dwangmiddel; straks ook wanneer iemand dreigt met seksueel beeldmateriaal puur om te pesten of angst aan te jagen, zonder concrete eis. Dit geeft gemeenten en politie bredere juridische kaders voor online misbruik.
Wat betekent de strafverzwaring voor doodslag na huiselijk geweld?
Wanneer doodslag wordt voorafgegaan door dwingende controle of mishandeling uit de huiselijke kring, kan de rechter nu een straf opleggen gelijk aan moord (levenslang of dertig jaar). Dit erkent de ernst van langdurige mishandelingpatronen, ook zonder voorbedachte raad.
Tot wanneer kunnen burgers en professionals reageren op het wetsvoorstel?
Het wetsvoorstel staat tien weken open voor internetconsultatie vanaf 29 juni 2026 op internetconsultatie.nl. Na afloop verwerkt het kabinet de adviezen voordat het wetgevingstraject verdergaat.