Zelfstandigenwet: duidelijkheid voor zzp’ers en overheid
Wat de Zelfstandigenwet wil oplossen
De Zelfstandigenwet moet zzp’ers en opdrachtgevers vooraf meer zekerheid geven over de voorwaarden waaronder zij mogen samenwerken. Het voorstel neemt zelfstandig ondernemerschap als uitgangspunt en introduceert daarvoor een zogenoemde veilige haven. De wet bevindt zich momenteel in internetconsultatie.
Minister Thierry Aartsen van Werk en Participatie stelt dat zelfstandigen veel betekenen voor de economie. Volgens hem hebben jaren van onzekerheid geleid tot terughoudendheid bij opdrachtgevers. Duidelijke criteria moeten vooraf inzichtelijk maken wanneer iemand wel als zelfstandige kan werken. Aartsen wijst daarbij op de ruim een miljoen zelfstandigen in Nederland, die volgens hem met dit voorstel erkenning en de gevraagde duidelijkheid krijgen.
Het kabinet wil zo beweging brengen in een debat dat al meer dan twintig jaar duurt. Opdrachtgevers moeten minder reden krijgen om zzp-inhuur uit voorzorg te vermijden. Zelfstandigen dragen tegelijk verantwoordelijkheid voor het afdekken van de risico’s die bij ondernemen horen. Ambtenaar.Online volgt zulke ontwikkelingen vanuit de samenhang tussen nieuws, vacatures en arbeidsmarktcommunicatie in de publieke sector.
Twee toetsen die duidelijkheid moeten brengen
De Zelfstandigenwet bevat twee beoordelingen: de zelfstandigentoets en de werkrelatietoets. Samen bepalen deze toetsen of de zelfstandige en de concrete opdracht aan de voorgestelde criteria voldoen. De eerste beoordeling richt zich op de ondernemer, de tweede op de manier waarop het werk binnen een bepaalde arbeidsrelatie plaatsvindt.
Bij de zelfstandigentoets staat de basis van het ondernemerschap centraal. Een zzp’er moet onder meer zelf facturen versturen en ingeschreven zijn bij de Kamer van Koophandel. Ook het aantal opdrachtgevers weegt mee. Verder kijkt de toets of de zelfstandige voorzieningen heeft geregeld voor ondernemersrisico’s.
De werkrelatietoets beoordeelt vervolgens hoeveel zelfstandigheid de specifieke opdracht in de praktijk biedt. Een zelfstandige moet bijvoorbeeld ruimte hebben om het eigen werk te organiseren. Ook hoort diegene de werkzaamheden voor eigen rekening en risico uit te voeren. De feitelijke uitvoering moet dus overeenkomen met de manier waarop de samenwerking vooraf is ingericht.
Wat dit betekent voor overheidsorganisaties als opdrachtgever
Gemeenten, provincies, waterschappen en andere overheidsorganisaties krijgen met de twee toetsen vooraf een concreter beoordelingskader voor zzp-inhuur. Wie aan beide toetsen voldoet en ook daadwerkelijk volgens die voorwaarden werkt, valt binnen de veilige haven. Daarmee staat vooraf vast dat de betreffende professional als zelfstandige kan werken.
Voldoet een samenwerking niet aan de criteria, dan wordt duidelijk welke aanpassing nodig is om werken als zelfstandige mogelijk te maken. Wie niet aan de voorwaarden kan of wil voldoen, blijft aangewezen op de regels die al gelden. Het voorstel biedt dus ruimte voor ondernemerschap, maar koppelt die ruimte aan verantwoordelijkheden.
Het kabinet wil hiermee tegelijk schijnzelfstandigheid tegengaan. De Zelfstandigenwet verandert niets aan de rechten van werknemers. Voor overheidsorganisaties betekent dit dat minder terughoudendheid bij inhuur hand in hand gaat met een zorgvuldige beoordeling van de professional én de opdracht. Ambtenaar.Online verbindt professionals en werkgevers over alle vijf overheidslagen en bereikt daarbij zowel actief als latent werkzoekenden. Daardoor raakt deze wetsontwikkeling zowel de inhuurpraktijk als het bredere werkgeverschap in de publieke sector. Achtergronden over vergelijkbare ontwikkelingen staan bij Kennis & Inspiratie over werken bij de overheid.
Tijdpad: internetconsultatie en inwerkingtreding
De Zelfstandigenwet ligt nu voor in internetconsultatie. Bij de voorbereiding van het voorstel waren al tal van partijen betrokken. De consultatieronde moet aanvullende reacties opleveren voordat het wetgevingsproces verdergaat.
Reageren kan tot en met 29 oktober via internetconsultatie.nl. Het kabinet mikt op januari 2028 voor de inwerkingtreding. Overheidsorganisaties kunnen de criteria in de tussentijd naast hun bestaande zzp-opdrachten en inhuurprocedures leggen, zonder vooruit te lopen op de definitieve wet. Dat geeft HR-, inkoop- en recruitmentteams zicht op vragen rond facturering, ondernemersrisico, vrijheid in de werkorganisatie en de feitelijke uitvoering.
Ambtenaar.Online brengt beleid, arbeidsmarktcommunicatie en ontwikkelingen voor professionals op één centrale plek samen. Meer achtergrond over die rol staat op de pagina over Ambtenaar.Online als platform voor de publieke sector. Bron: Rijksoverheid, Zelfstandigenwet biedt meer duidelijkheid en erkenning voor zzp’ers.
Veelgestelde vragen
Wat is het doel van de Zelfstandigenwet?
De wet moet zzp’ers en opdrachtgevers vooraf duidelijkheid geven over de voorwaarden waaronder zij als zelfstandigen kunnen samenwerken. Ook wil het kabinet terughoudendheid bij opdrachtgevers en schijnzelfstandigheid tegengaan.
Welke twee toetsen bevat de Zelfstandigenwet?
Het voorstel bevat een zelfstandigentoets voor de ondernemer en een werkrelatietoets voor de concrete arbeidsrelatie. Samen beoordelen ze onder meer de ondernemersbasis, ondernemersrisico’s en vrijheid bij de organisatie van het werk.
Wanneer valt een zzp’er binnen de veilige haven?
Een zelfstandige valt binnen de voorgestelde veilige haven wanneer diegene aan beide toetsen voldoet en in de praktijk ook volgens die voorwaarden werkt.
Wanneer moet de Zelfstandigenwet ingaan?
De beoogde inwerkingtreding is januari 2028. Reageren op de internetconsultatie kan tot en met 29 oktober.