Woningvoorraad beter benutten: nieuwe regels voor gemeenten

Kabinet wil bestaande woningvoorraad beter benutten

Minister Elanor Boekholt-O’Sullivan van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO) wil dat gemeenten de bestaande woningvoorraad intensiever gaan benutten. Ze legt daarvoor juridisch vast dat gemeenten het toevoegen van woningen en woonplekken in bestaande gebouwen actief faciliteren en drempels voor initiatiefnemers wegnemen. Optoppen, splitsen en woningdelen worden daardoor eenvoudiger te realiseren, terwijl gemeenten zelf blijven bepalen wat per wijk of buurt passend is.

De minister verwoordt het zo: “Dit kabinet wil snel meer woningen toevoegen. Dat kan, als we beter gebruik maken van de vele gebouwen in Nederland die er al zijn. Helaas lopen teveel initiatieven nu stuk op onnodige regels en lange trajecten bij gemeenten. Dat moet makkelijker, zodat het toevoegen van woningen de standaard wordt in plaats van de uitzondering.”

Voor beleidsmedewerkers volkshuisvesting bij gemeenten is dit geen abstracte beleidswens. Het raakt direct de manier waarop omgevingsplannen worden opgesteld en hoe vergunningstrajecten voor optoppen en woningdelen verlopen. Wie overheidsnieuws volgt rond volkshuisvesting, ziet dit voornemen dan ook terug als vervolg op eerdere stappen in de Landelijke Aanpak Beter Benutten.

Onnodige belemmeringen bij optoppen en woningdelen

Veel gemeenten willen optoppen, splitsen en woningdelen al mogelijk maken, maar lopen aan tegen regels en beoordelingskaders die daar niet op zijn ingericht. Bij optoppen, het plaatsen van een extra bouwlaag op een bestaand gebouw, is vaak vooraf onduidelijk onder welke voorwaarden dit wordt toegestaan. Elk project vraagt daardoor om een eigen, complex vergunningstraject, met onzekerheid en langere doorlooptijden als gevolg.

Ook woningdelen loopt tegen praktische obstakels aan. In sommige omgevingsplannen staat dat er maar één huishouden in één woning mag wonen. Willen twee of drie volwassenen samen een woning delen zonder dat ze een stel zijn, dan is daarvoor alsnog een vergunning nodig. Dat is een belemmering die niet altijd bewust zo is bedoeld, maar die in de praktijk wel voor vertraging en extra administratieve lasten zorgt.

Voor beleidsmedewerkers betekent dit dat bestaande omgevingsplannen en beoordelingskaders straks tegen het licht moeten worden gehouden. Het gaat dan concreet om het formuleren van heldere, vooraf bekende voorwaarden voor optoppen en het herzien van de één-huishouden-regel waar die woningdelen onbedoeld frustreert.

Extra ondersteuning voor gemeenten

Gemeenten hoeven niet te wachten tot de juridische verankering rond is. Het kabinet biedt nu al beleidsmatige en financiële ondersteuning om optoppen, splitsen en woningdelen te versnellen. Voor beleidsmedewerkers volkshuisvesting is dit de fase waarin instrumenten en regelingen praktisch inzetbaar zijn, nog vóór wetswijziging.

Concreet kunnen gemeenten terecht bij het Nationaal Expertisecentrum Woningbouw (NEW) voor ondersteuning. Daarnaast zijn er financiële regelingen die projecten helpen om daadwerkelijk van de grond te komen:

• De Realisatiestimulans
• De Stimuleringsregeling Flex- en transformatiewoningen
• De Regeling Huisvesting Aandachtsgroepen

Naast financiering krijgen gemeenten hulp bij het in kaart brengen van kansen en het aanpakken van veelvoorkomende knelpunten. Denk aan een potentiescan om geschikte locaties te identificeren, een rekenmodel voor optoppen om projecten door te rekenen, en werkwijzen voor terugkerende obstakels zoals knellende parkeernormen. Voor een beleidsmedewerker die met een concreet optopproject worstelt, zijn dit instrumenten die nu al bruikbaar zijn, los van de timing van de juridische borging.

Landelijke Aanpak Beter Benutten

Het voornemen rond optoppen, splitsen en woningdelen staat niet op zichzelf. Het maakt onderdeel uit van de Landelijke Aanpak Beter Benutten, waarmee het kabinet breder inzet op het benutten van bestaande gebouwen voor extra woonruimte. Zo stuurt de minister binnenkort het wetsvoorstel hospitaverhuur naar de Tweede Kamer, dat de drempels om hospita te worden moet verlagen.

Ook is recent de inspiratiegids Wonen op erven, voor een vitaal buitengebied gepubliceerd. Deze gids helpt provincies en gemeenten om zorgvuldig te beoordelen waar transformatie van boerenerven kan bijdragen aan de kwaliteit en vitaliteit van het buitengebied. Ervaringen die gemeenten opdoen binnen Beter Benutten worden door het kabinet gedeeld met andere gemeenten, zodat kennis over optoppen, splitsen en woningdelen zich verspreidt zonder dat elke gemeente het wiel opnieuw uitvindt.

Beleidsmedewerkers volkshuisvesting die dit dossier volgen, doen er goed aan zowel het NEW als de genoemde regelingen op de radar te houden. Wie breder geïnteresseerd is in ontwikkelingen bij gemeenten, vindt meer nieuws over gemeenten op het platform, en professionals die overwegen om aan dit soort dossiers te gaan werken, kunnen bekijk vacatures bij gemeenten en overheidsorganisaties raadplegen.

Bron: dit artikel is gebaseerd op het nieuwsbericht van de Rijksoverheid, Optoppen, splitsen en woningdelen wordt makkelijker, gepubliceerd op 2 juli 2026.

Veelgestelde vragen

Wat betekent optoppen, splitsen en woningdelen precies?

Optoppen is het plaatsen van een extra bouwlaag op een bestaand gebouw. Splitsen betekent een woning in meerdere woningen verdelen. Woningdelen is wanneer meerdere volwassenen samen één woning bewonen zonder dat zij een stel zijn. Het kabinet wil deze vormen van intensiever ruimtegebruik actief faciliteren om sneller meer woningen toe te voegen.

Welke belemmeringen ondervinden gemeenten nu bij optoppen en woningdelen?

Bij optoppen is vaak vooraf onduidelijk onder welke voorwaarden dit wordt toegestaan, wat leidt tot complexe vergunningstrajecten en langere doorlooptijden. Bij woningdelen staat in sommige omgevingsplannen dat slechts één huishouden in één woning mag wonen, wat extra vergunningen nodig maakt en administratieve lasten veroorzaakt.

Wat moet er veranderen in omgevingsplannen en beoordelingskaders?

Gemeenten moeten heldere, vooraf bekende voorwaarden voor optoppen formuleren en de één-huishouden-regel herzien waar deze woningdelen onbedoeld frustreert. Dit zorgt ervoor dat initiatiefnemers minder onzekerheid en administratieve lasten ondervinden.

Welke ondersteuning biedt het kabinet gemeenten nu al?

Het Nationaal Expertisecentrum Woningen (NEW) biedt beleidsmatige ondersteuning. Financiële regelingen zijn beschikbaar: de Realisatiestimulans, de Stimuleringsregeling Flex- en transformatiewoningen, en de Regeling Huisvesting Aandachtsgroepen. Gemeenten krijgen ook hulp met potentiescans, rekenmodellen en oplossingen voor knelpunten zoals parkeernormen.

Wat is de Landelijke Aanpak Beter Benutten?

Dit is een breder kabinetsinitiatief om bestaande gebouwen intensiever voor woonruimte in te zetten. Het omvat onder meer het wetsvoorstel hospitaverhuur en de inspiratiegids Wonen op erven. Kennis die gemeenten opdoen, wordt gedeeld zodat andere gemeenten niet het wiel opnieuw hoeven uit te vinden.