Koopkracht en veerkracht van bedrijven
De verwachting is dat de energieprijzen voorlopig hoger blijven, zelfs als het conflict in het Midden-Oosten op korte termijn tot een einde komt. Huishoudens en bedrijven merken hier nu al de gevolgen van. Daarom komt het kabinet met een aantal gerichte maatregelen. Het kabinet maakt € 195 miljoen vrij voor het Noodfonds Energie. Hierdoor kunnen significant meer huishoudens worden bereikt dan in voorgaande jaren. De onbelaste reiskostenvergoeding wordt met € 0,02 tot € 0,25 per kilometer verhoogd. Dit gaat met terugwerkende kracht gelden voor heel 2026. Omgerekend leidt de hogere reiskostenvergoeding tot een voordeel van circa € 0,30 per liter brandstof. Hiermee kan voor noodzakelijk woon-werkverkeer een substantieel deel van de prijsstijging aan de pomp worden weggenomen.
Ondernemers worden ondersteund doordat het tarief van de motorrijtuigenbelasting voor bestelauto’s een half jaar lang met 50% wordt verlaagd. Voor vrachtwagens wordt de motorrijtuigenbelasting per 1 juli voor de rest van het jaar verlaagd naar het nihiltarief. Daarnaast wordt er € 25 miljoen vrijgemaakt om de visserijsector minder afhankelijk te maken van fossiele brandstoffen en komt er € 25 miljoen om het gebruik van energie en kunstmest in land- en tuinbouw te verminderen. Ook breidt het kabinet toegang tot garantieregelingen uit om toegang van gezonde bedrijven tot financiering te vergroten. Om de gevolgen van stijgende energieprijzen in Caribisch Nederland te verzachten, wordt de bestaande energietoelage uitgebreid.
Leveringszekerheid
Wereldwijd staat de leveringszekerheid van olie en gas onder druk. Op dit moment zijn er in Nederland geen acute tekorten. Nederland en de EU beschikken over relatief grote strategische olievoorraden. Samen met de Europese productie van diesel en kerosine kan er bij deze gelijkblijvende verstoring, meerdere maanden tot ruim een jaar in de huidige vraag worden voorzien. Wel hebben Europa en Nederland te maken met toenemende verstoringen in de aanvoer van kerosine en, in mindere mate, diesel. Met hoge prijzen tot gevolg. Om goed voorbereid te zijn op ernstiger verstoringen en daarop gericht te kunnen handelen, schaalt het kabinet op naar fase 1 van het Landelijk Crisisplan Olie. Dit betekent: actieve monitoring, nauwgezette communicatie met bedrijven en samenleving en maatregelen voorbereiden voor deze en volgende fasen. In International Energy Agency-verband is afgesproken een deel van de strategische reserves op de markt te brengen om tekorten op te vangen en verdere prijsstijgingen te voorkomen. Het kabinet bereidt nu de vrijgave van de eerste tranches voor, gepland voor later deze maand en vervolgens in mei en begin juni.
Weerbaarheid
De situatie laat de noodzaak zien dat we minder afhankelijk moeten worden van fossiele energie uit het Midden-Oosten. Het kabinet zet daarom ook in op maatregelen die de weerbaarheid van Nederland vergroten en het energieverbruik verminderen. Het kabinet stelt € 180 miljoen beschikbaar voor het Nationaal Warmtefonds. Uit dit fonds kunnen woningeigenaren een lening krijgen om hun woning te verduurzamen. Ook wordt er € 80 miljoen extra geld vrijgemaakt voor Energiefixers en worden de verduurzamingsubsidies voor VVE’s verhoogd met € 25 miljoen. Via het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid komt er € 15 miljoen beschikbaar voor mensen in de slechts geïsoleerde huizen. Daarnaast wordt de inruilregeling voor fossiele brandstofauto’s versneld. Ook komen er versnelde energiebesparingsmaatregelen voor het midden- en kleinbedrijf en wordt het aftrekpercentage van de Energie-investeringsaftrek (EIA) per 1 januari 2027 verhoogd van 40% naar 45,5%. Zo kunnen ondernemers investeringen doen in energiebesparende maatregelen of duurzame energie.
Dekking
De budgettaire marges zijn smal en de onzekerheid over de toekomst is groot. Om de lastenmaatregelen te betalen past het kabinet een aantal andere belastingregelingen aan, zo wordt de kleinschaligheidsinvesteringsaftrek versoberd door het maximale investeringsbedrag te verlagen en wordt de startersaftrek per 2027 afgeschaft. Ook wordt de alcoholaccijns vanaf 2027 geïndexeerd. Extra uitgaven worden gedekt binnen de begrotingen.
Scenario’s
Nederland bevindt zich in een fase waarbij huishoudens en bedrijven de economische gevolgen van de onrust in het Midden-Oosten merken. Tegelijkertijd houdt het kabinet er nadrukkelijk rekening mee dat de situatie verder kan verslechteren, met grotere economische impact. Om hierop voorbereid te zijn heeft het kabinet verschillende scenario’s uitgewerkt en eventuele opties om hiermee om te gaan in kaart gebracht. Indien de situatie verder verslechtert vergen deze maatregelen wel een zorgvuldige weging.
Het kabinet kiest er bewust voor om op dit moment terughoudend te zijn met ingrijpen. Op die manier houdt het kabinet de ruimte voor aanvullende acties als zwaardere scenario’s werkelijkheid worden.
Lees het originele artikel